Sunday, November 2, 2008

ನೀರಿಳಿಯದ ಗಂಟಲೊಳ್ ನೀನಾಸಂ ಕಡುಬು

ಅಲ್ಲಿದ್ದವರು ಸುಮಾರು ಇನ್ನೂರೈವತ್ತು ಶಿಬಿರಾರ್ಥಿಗಳು. ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಬಂದವರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಕಂಡು ಹೆಮ್ಮೆ ಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸಫಲರಾದರೇ ಹೊರತು ಪುನರಾವರ್ತಿತ ವಿಚಾರ, ವಿಷಯ ಪಲ್ಲಟ, ಅಂಕೆಗೆ ಸಿಗದ ಶಿಬಿರದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲು ನಿರಾಶರಾದರು.

ನೀರಿಳಿಯದ ಗಂಟಲೊಳ್ ಕಡುಬಂ ತುರುಕಿದಂತೆ. ಈ ವಾಕ್ಯ ಸವೆಕಲು ಎನಿಸಿದರೂ ಈ ಬಾರಿಯ ನೀನಾಸಂ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನಬಹುದು. ‘ಆಹ್ವಾನಿತ ಶಿಬಿರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ' ಎಂದಿದ್ದರೆ ಖಂಡಿತ ಶಿಬಿರ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತೇನೋ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿದ್ದವರ ಪೈಕಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದವರು ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ-ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರೇ. ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ-ಅಭಿಮಾನ-ಅಭಿರುಚಿಯುಳ್ಳವರೇ. ತಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿ-ಅನುಭವ ದೊರೆಯಬಹುದೆಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬಂದವರೇ. ಆದರೆ ಅವರ ಗ್ರಹಿಕೆ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಷಯ ಮಂಡನೆ, ಚರ್ಚೆ, ಸಂವಾದಗಳು ನಡೆಯದೇ ಶಿಬಿರ ಹಾಗೂ ಶಿಬಿರಾರ್ಥಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಒಂದು ರೀತಿ ನಿರ್ವಾತ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು.

ಯಾವತ್ತೂ ವಿಷಯ ಹಳೆಯದೇ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುವ ರೀತಿ, ದೃಷ್ಟಿಕೋನ, ಆಲೋಚನಾ ವಿಧಾನ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದು ಗ್ರಹಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯವಾಗಿ ಹೊಸ ಸಂಚಲನವನ್ನೇ ಮೂಡಿಸಬಹುದು. ಸತ್ವಯುತ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಬಹುದು. ಹಳೆಯದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸದೆ, ಹೊಸದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಇಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಮನಃಸ್ಥಿತಿಗೆ ಇದು ಅಗತ್ಯ ಕೂಡ.

ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದದ್ದೇನು?

ಶಿಬಿರದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ, ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅವರು ಮಂಡಿಸುವ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ನಾವಿನ್ಯತೆಯಾಗಲಿ, ಚುರುಕಾಗಲಿ, ಹೊಳಹುಗಳಾಗಲಿ ಕಾಣಿಸದೇ, ಶಿಬಿರಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದೇ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಬೌದ್ಧಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು. ಪರಸ್ಪರ ಬೆನ್ನು ತಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು.

‘ಹಿಂದ್ ಸ್ವರಾಜ್' (ಈ ಬಾರಿಯ ಶಿಬಿರದ ವಿಷಯ) ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವರು ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಿದಾಗಲೂ ಅಷ್ಟೇ. ಸರಳ, ಸುಗಮ ರಸ್ತೆ ಎದುರಿಗಿದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲಿಂದಲೋ ಹತ್ತಿ, ಎಲ್ಲಿಂದಲೋ ಇಳಿದು ತಿರುಚಿ-ಮುಗುಚಿ ಸಾಗುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದೇಕೆ?

‘ಹಿಂದ್ ಸ್ವರಾಜ್' ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ ಜಾಗತೀಕರಣ, ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣ ಎಂಬೆಲ್ಲ ‘ಎಳೆ'ಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಹೆಣೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ನಡೆಯಿತು. ಆದರೆ ಇದರಿಂದ ಶಿಬಿರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ದಕ್ಕಿದ್ದೇನು? ಶಿಬಿರದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಇದು ಎಷ್ಟು ಪಾಲು ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಿತು? ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಒಂದು ನಿಗದಿತ ಸಮಯ, ಸೂಕ್ತ ಸಂದರ್ಭಗಳಿರುತ್ತವೆಯಲ್ಲವೆ?

ಇನ್ನು ಸಂಜೆ ನಡೆಯುವ ನಾಟಕ ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ, ಶಿಬಿರದ ದಿನಚರಿ ಬಗ್ಗೆ ಮುನ್ನೋಟ ಅಥವಾ ಕಿರುಮಾಹಿತಿ ವಿವರ ಸಿಗುತ್ತಿರಲೇ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ಉಪನ್ಯಾಸ, ಪ್ರದರ್ಶನದ ನಂತರ ತುಸು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದವರು ಮಾತ್ರ ಹದಿನೈದಿಪ್ಪತ್ತು ಮಂದಿ. ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ‘ಸಂ'ವಾದ ತುಸು ‘ತೂಕ'ದ್ದಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಎಲ್ಲಿ ತಾವು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಆ ತೂಕಕ್ಕೆ ಸಮದೂಗಲಾರವೇನೋ ಎಂಬ ಅಳುಕು. ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನೆ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ, ಹಿಂಜರಿಕೆ ಉಳಿದವರಿಗೆ.

***

ಒಂದು ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲ ಆಯಾಮಗಳತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿ, ಉನ್ನತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು ಅವುಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂಥ ‘ಸಂ'ವಾದವಿದ್ದರೆ ಅದೊಂದು ಚೆಂದದ, ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಸಂವಾದ. ಅಂಥ ಆರೋಗ್ಯಕರ ‘ವಾದ'ಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು, ಚುರುಕುಗೊಳಿಸಲು ಕೆಲವು ಶಿಬಿರಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರಾದರೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಬಾರಿ ಅದನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೇ ವೇದಿಕೆ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಮಗೆ ನಿಲುಕಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರರ್ಥ ಅದು ಅವರ ಮಿತಿಯಂತಲ್ಲ, ವಿಷಯ ಪರಿಣತ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕೊರತೆ ಹಾಗೂ ಅಸಮರ್ಪಕ ಸಂವಹನ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ-

ಸಂಜೆ ನಡೆದ ನಾಟಕದ ಸಂವಾದ ಮರುದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ಮಾತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆ ಬಗೆಗಿನ ಸಂವಾದ ಮಾತ್ರ ಅಪೂರ್ಣ. ಒಟ್ಟಾರೆ ನಾಟಕದ ಒಳ-ಹೊರಗಿನ ಕುರಿತು ಸಂವಾದ ನಡೆಯದೇ ಕೇವಲ ಕಥಾ-ವಸ್ತು ಹಾಗೂ ರಚನಕಾರರ ಧೋರಣೆ, ಮತ್ತವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ವಾದಗಳ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಗೆ ಪುಷ್ಠಿ ದೊರೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದು ಕೂಡ ಏಕಮುಖವಾಗಿಯೇ. ಇನ್ನೊಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯ ಹಾಗೂ ಬೇಸರದ ಸಂಗತಿ ಎಂದರೆ ನಾಟಕ ರಚನಕಾರರಾಗಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಲಿ ಅಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಸಂವಾದಕ್ಕಿಳಿಯುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ರೀತಿ ಅವರು ಪಿಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರಲೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದರೂ ಸರಿಯೇ. ಸ್ಪಂದನಾ ಮನೋಭಾವವೇ ಇರದಿದ್ದಾಗ ಅದು ಎಷ್ಟ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಖುಷಿ ಕೊಡಲು, ಆಸಕ್ತಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯ?

ಕಥಾವಸ್ತು ನಾಟಕದ ಜೀವಾಳ ಸರಿ. ಆದರೆ ನಾಟಕದ ಬಗೆಗಿನ ಸಂವಾದ ಎಂದಾಗ ಸಂಭಾಷಣೆ, ಅಭಿನಯ, ರಂಗಸಜ್ಜಿಕೆ, ಸಂಗೀತ, ಬಣ್ಣ-ಬೆಳಕು, ವೇಷಭೂಷಣ, ಚಮತ್ಕಾರ, ತಂತ್ರ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಇತ್ಯಾದಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಮುಖಗಳು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೀಗಿದ್ದಾಗ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೆನಿಸಿಕೊಂಡವರು (ಶಿಬಿರಾರ್ಥಿಗಳು) ತಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಹಿಕೆಗೆ ನಿಲುಕಿದ್ದನ್ನ ಚರ್ಚಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಶಿಬಿರಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡರೂ ಉತ್ತರ ಮಾತ್ರ ಕೇವಲ ಕಥಾವಸ್ತುವಿನತ್ತಲೇ ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದುದು ದುರಾದೃಷ್ಟ.

ಒಟ್ಟಾರೆ ಶಿಬಿರ ‘ಬೋಧನೆ'ಯಿಂದಲೇ ಮುಕ್ತಿ ಕಾಣಲು ಹವಣಿಸುತ್ತಿತ್ತೇ ವಿನಾ ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯ ಗ್ರಹಿಕೆ, ಸ್ಪಂದನೆ, ಆಶೋತ್ತರ-ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಗತವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಶಿಬಿರಾರ್ಥಿಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ಗೊಂದಲ, ಕುತೂಹಲ, ಪ್ರಶ್ನೆಗಳತ್ತ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಗಮನ ಹರಿಸಿದಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಮರ್ಥನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಬದಲಾಗಿ ಪೂರ್ವಗ್ರಹ ಪೀಡಿತ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳೇ ಗಿರಕಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು.

ಏಳುವ ಗೊಂದಲ, ಹುಟ್ಟುವ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಕಾಡುವ ಕುತೂಹಲಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಥನೀಯ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವತ್ತ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕೇ ಹೊರತು ಮಿತಿಯಲ್ಲೇ ಹೊರಳಾಡುತ್ತ, ಅದರಲ್ಲೇ ಹೂತುಹೋಗುವ ಅಪಾಯ ತಂದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಾರದಲ್ಲವೆ? ಓಡುವ ಕುದುರೆಯ ಲಗಾಮು ಹಿಡಿಯಬೇಕೆ ವಿನಾ, ಕುದುರೆಯ ಕಾಲುಗಳನ್ನ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಬಾರದಲ್ಲವೆ? ಹಾಗೆ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿದರೂ ಅದಕ್ಕೊಂದು ಸಮಜಾಯಿಷಿಯೋ ಅರ್ಥವೋ ಇರಲೇಬೇಕಲ್ಲವೆ?

7 comments:

sunaath said...

ನೀನಾಸಮ್ ಈಗ ಆತ್ಮವಿಲ್ಲದ ಪ್ರೇತವಾಗಿದೆ.
realistic ವಿಮರ್ಶೆಗಾಗಿ ಅಭಿನಂದನೆಗಳು.

shreeshum said...

hmm

Tannaneya aksharadalli Gatti vimarshe. yarannu muttade yellarannu tattuva bana.
dilkush hogaya

shivu K said...

ನೀವು ಹೇಳಿದಂತೆ ನೀನಾಸಂ ಈಗ ತಿರುಳಿಲ್ಲದ ಹಣ್ಣಿನಂತಾಗಿದೆ. ನಾನು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಆಗ ಕೆ.ವಿ. ಸುಬ್ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಯು. ಆರ್. ಆನಂತಮೂರ್ತಿ ಇದ್ದರು. ನಿಮ್ಮ ಈ ವಿಮರ್ಶೆಯಿಂದಾಗಿ ನನಗೆ ಹಳೆಯದರ ನೆನಪಾಯಿತು.

Rajesh said...

nimma abiprayagalige nanna sahamati ede. nanu sharadiya sahayadinda elli bande. nimma lekhanavannu odi tumba kushiyayiru. endina yuvapeligeyannu artha madikolluva manassu namma hindina peeligeyavarige ella. ade dodda problem. adare neevu omme Hind swaraj pustakavannu odi. sapna book house nalli siguttade. infact nanu nanna geleyaru edarabage seminargalannu erpadisuttiddeve. gandhi matra namma kalada tallanagali uttaravagaballaru embuvudu nanna nambike. dhanyavadagalu
geleya
rajesh
rajesh
neelagara.blogspot.com

ಪಲ್ಲವಿ ಎಸ್‌. said...

ಅಪ್ಪ ನೆಟ್ಟ ಆಲದ ಮರದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರರ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ ನೇಣು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ನೀನು ಅದರ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಿ ಅಂತ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ವಾಪಸ್‌ ಬಂದಿದ್ದೇ ಒಳ್ಳೆಯದಾಯಿತು ಬಿಡು.

- ಪಲ್ಲವಿ ಎಸ್‌.

Manorama B.N said...

Dhanyavada
Tumba chennagi bareeteri... nimma shaili, bareha, vastu, kaleya bagegina preeti..ellavu tumba ishta aitu...
Andhage namma Noopura bhramarigu kelavondu kaleya bagegina kathe, Kavana, barehagalannu baredu kodabahuda.hecchina vivaragalige dayavittu www.noopurabhramari.com nnu nodi abhipraya tilisi...

Jagali bhaagavata said...

ತಂಬೂರಿ ಆಲಾಪ ಯಾಕೆ ಕೈದಾಯ್ತು? ಭಾಗವತರಂಥ ಅಮಾಯಕರ ಕಾಲೆಳೆಯುವುದ್ರಲ್ಲೆ ಬ್ಯುಸಿಯಾಗಿಬಿಟ್ರಾ ಹೇಗೆ? :-)